usability: skip to content, skip to sitemenu



Patiënteninformatie

Spondylodese

Spondylodese (ook wel wervelfusie genoemd) betekent het vastzetten van wervels aan elkaar. In de volgende tekst gaat het alleen over het vastzetten van wervels in de lendenwervelkolom of lumbale wervelkolom. Deze ingreep wordt al vele jaren gedaan, maar wint de laatste tijd sterk aan populariteit door het steeds meer beschikbaar komen van moderne materialen die de ingreep veiliger en effectiever maken. De keerzijde hiervan is dat mogelijk wel eens te snel tot een dergelijke operatie wordt besloten. Het is dan ook zaak een goede en nauwkeurige afweging te maken.

Wervelkolom: anatomie

wervelkolom

De wervelkolom wordt ingedeeld in 3 grote delen: de cervicale wervels (= halswervels), de thoracale wervels (= borstwervels) en de lumbale wervels (= onderrug).. Er zijn 7 halswervels, 12 borstwervels en 5 lumbale wervels (zie figuur). Onder de lumbale wervels is er nog het heiligbeen (= sacrum: samensmelting van de 5 sacrale wervels), dewelke deel uitmaakt van de bekkengordel. Onderaan het sacrum hecht het staartbeen (= coccyx) aan.

Een wervel is opgebouwd uit een aantal delen: het wervellichaam of corpus (dit is het gewichtdragend onderdeel, op en onder het wervellichaam zitten de tussenwervelschijven (=discus)). De lamina vormen de ring rondom het ruggenmergkanaal (= spinaal kanaal: hier loopt het ruggenmerg in) en hechten vast aan het wervellichaam dmv de boogvoetjes of pedikels. Het puntige uitsteeksel dat U kan voelen wanneer U met de vinger over de wervelkolom wrijft, is het dooruitsteeksel (= processus spinosus). Daarnaast heeft elke wervel nog 2 dwarsuitsteeksels (= processus transversus), deze maken een hoek van 90° graden tov de doornuitsteeksels en functioneren als aanhechtingsplaatsen voor de rugspieren, en 4 processi articulares, waarvan er 2 naar boven en 2 naar onder gericht zijn, deze grijpen in op de facetgewrichten van respectievelijk de boven – en onderliggende wervel en geven stabiliteit aan de wervelkolom.

Tussen 2 opeenvolgende wervels zit er een tussenwervelschijf (= discus), deze vormt als het ware een kussen tussen de 2 wervels. Elke discus is opgebouwd uit een buitenste harde, stevige ring (= annulus fibrosus) en een binnenste zachte kern (= nucleus pulposus).

Het ruggenmerg is dat deel van het centrale zenuwstelsel dat gelegen is in de veilige benige omhulling van de wervelkolom. Daarnaast is het omgeven door een zak, de durazak, en vocht, het cerebrospinaal vocht. Zijn functie is het overbrengen van (elektrische) boodschappen van de hersenen naar de lichaamszenuwen en omgekeerd. Beschadiging van of druk op het ruggenmerg heeft een groot aantal gevolgen in de gebieden die door het getroffen deel worden gecontroleerd, zoals prikkelingen, verlammingen en uitval van pijn en tastzin.

Uit het ruggenmerg ontstaan de zenuwwortels (8 paar cervicale, 12 paar thoracale, 5 paar lumbale en 5 paar sacrale zenuwwortels), waaruit op zijn beurt de perifere zenuwen ontstaan die ons hele lichaam bezenuwen. De zenuwwortels komen doorheen openingen tussen 2 opeenvolgende wervels (foramen intervertebralis of neuroforamen) naar buiten. Het ruggenmerg is merkelijk korter dan de wervelkolom, zo stopt het op het niveau van de eerste lumbale ruggenwervel, terwijl er wel nog zenuwwortels zijn die verder doorlopen (dit samengebundeld zoals in een paardenstaart, vandaar de naam cauda equina).

Bij wie is een fusie aangewezen (Indicaties)?

Er is één grote indicatie voor de lumbale fusie, met name de instabiliteit van de lumbale wervelkolom (dwz een abnormale beweeglijkheid van de wervels onderling).

Deze instabiliteit kent 2 grote oorzaken:

  1. Spondylolisthesis: dit is het afglijden van een wervel, de oorzaken hiervan zijn:

    • een probleem thv het bot tussen de processi articularis superior en inferior van éénzelfde wervel (=isthmus) waardoor er een breuk (tgv overbelasting, trauma, tumor....) kan ontstaan. Bij een breuk zonder afglijden spreekt men van spondylolysis, in het andere geval van spondylolisthesis.
    • een probleem thv de facetgewrichten (=gewricht tussen processus articularis inferior en superior van 2 opeenvolgende wervels) door: een aangeboren afwijking (=dysplasie), ouderdomsslijtage (=degeneratie),...
  2. Degeneratieve discusaandoeningen: door de slijtage van de tussenliggende discus kan er een abnormale beweeglijkheid van de wervelkolom ontstaan. Deze instabiliteit zorgt op zijn beurt voor een snellere slijtage van de facetgewrichten, waardoor er zich een probleem van degeneratieve spondylolisthesis kan voordoe

Wat is een spondylodese of fusie?

De eerste spondylodeses bestonden uit het leggen van botgreffen, meestal afkomstig van de bekkenkam, langs de dwarsuitsteeksels van de wervels. Het doel van de ingreep was een aan elkaar groeien van de wervels te bekomen. Na de operatie was het nodig om de patiënt, net als bij een botbreuk, langdurig bedrust te geven. Ondanks deze voorzorgen kwam de sterke beenderige verbinding er vaak niet, maar ontstond er een soort pseudogewricht (“pseudartrose) tussen de wervels.

In de jaren zeventig werd er door Harrington een nieuwe techniek ontwikkeld, hierbij wordt er gebruik gemaakt van staven die met haken aan en om de wervelbogen bevestigd werden. Een volgende stap in de technische vooruitgang was het aanbrengen van pedikelschroeven in de wervellichamen, waarna ze verbonden worden met platen of staven.

In het volgende decennium kwamen de "cages" op de markt. Dit zijn kooitjes, gemaakt van koolstof (=carbon), titanium of kunststof, die zowel vanuit de voorzijde als vanuit de achterzijde tussen twee wervels kunnen worden ingebracht. Ze worden meestal gevuld met bot, of met een botachtige kunststof dat met bloed of beenmerg van de patiënt wordt vermengd. Het systeem met de schroeven en de kooitjes kunnen zowel afzonderlijk als in combinatie worden toegepast.

spondylodese: 'cages', kooitjes uit koolstof, titanium of kunststof

Voorbereiding

Voor de rokers: een rookstop is absoluut noodzakelijk en dit reeds voor de operatie. Onderzoek heeft namelijk uitgewezen dat het aan elkaar vastgroeien van de wervels sterk verstoord/vertraagd wordt door het roken (dit is bijvoorbeeld ook het geval tijdens het herstel van een botbreuk). Wij zien het niet stoppen met het roken dan ook als een tegen-indicatie voor deze operatie, aangezien dit de slaagkansen van de operatie sterk negatief beïnvloedt.

Er zal U tijdens de raadpleging een vragenlijst van de anesthesist (=slaapdokter) worden meegegeven, het is belangrijk deze nauwgezet, eventueel met behulp van uw huisarts, in te vullen en af te geven aan de verpleegkundige bij de opname op de afdeling. Daarnaast zal er U gevraagd worden om U voor de opname te wassen met een speciale zeep (IsobetadineÒ Uniwash: voorschrift en uitgebreide gebruiksaanwijzing worden U bezorgd tijdens de raadpleging).

Voor de operatie zullen er, afhankelijk van uw leeftijd, nog een aantal onderzoeken gebeuren ( zoals bloedname, EKG en RX thorax) en zal U het bezoek krijgen van de internist en anesthesist

U dient dan vanaf middernacht nuchter te blijven (= niet eten, drinken of roken).

Juist voor de operatie moeten tandprothesen, juwelen, nagellak (zowel thv vingers als tenen) en maquillage verwijderd worden.

De ingreep

Anesthesie: de operatie wordt uitgevoerd onder algemene narcose; dit omdat U tijdens de ingreep op de buik moet liggen, het zou te onaangenaam voor U zijn indien U dit gedurende de ganse ingreep bewust zou moeten ondergaan.

Ingreep:

  1. er wordt een incisie in de huid gemaakt op het niveau van de betrokken wervels, vervolgens worden de rugspieren van de wervels losgeprepareerd, op deze manier worden de beenderige uitsteeksels (processi spinosi) en wervelbogen (laminae) zichtbaar.
  2. vervolgens worden er pedikelschroeven aangebracht in het wervellichaam (de positie van de schroeven wordt tijdens de operatie gecontroleerd dmv een röntgenscopie).
  3. dan volgt de laminectomie (= het verwijderen van de proc spinosi en wervelboog/laminae) en het verwijderen van ander weefsel dat voor druk op het ruggenmerg kan zorgen. Op deze manier komt de durazak met daarin het ruggenmerg vrij te liggen (=decompressie)
  4. ook wordt het discusweefsel tussen de betreffende wervels verwijderd en vervangen door kooitjes, die worden gevuld met kunstbot, vermengd met eigen beenmerg-punctaat (dit wordt dmv een speciale naald en een spuit uit de bekkenkam opgetrokken). Op deze manier tracht men ener-zijds de tussenhoogte tussen de wervels te herstellen en anderzijds te komen tot een aan elkaar groeien van de wervels.
  5. verder worden er staven/plaatjes aangebracht tussen de pedikelschroeven om de verkregen stand van de wervels te fixeren.
  6. vervolgens worden er botgrefjes (verkregen tijdens de decompressie en uit een donorheupkop)) tussen de processi transversi aangebracht, om ook hier het beenderige verbinding te vormen tussen de betrokken wervels.
  7. de laatste stap is dan nog het sluiten van de operatiewonde, onderhuids dmv resorbeerbare hechtdraad (deze lost spontaan op na een tijdje) en de huid dmv wondhaakjes.

Na de ingreep verblijft U nog even in de ontwaakruimte waar U gevolgd wordt door de anesthesist.
Hier kan er ook al voor de eerste maal pijnmedicatie worden toegediend.

Bij ontslag

U zal bij het ontslag reeds rustig kunnen stappen, maar in het begin is het belangrijk om ook thuis nog veel te rusten. Om het risico op thromboflebitis (het “flebiet”) in de benen te voorkomen dient U gedurende 4 weken dagelijks een FraxiparineÒ-spuitje in Uw buik te krijgen [dit kan U of een familielid zelf doen (een verpleegkundige zal U dit aanleren) of U kan een afspraak maken een thuisverpleegkundige].

Op de dienst zal er ook reeds een afspraak worden meegegeven voor de eerste controlevisite bij de dokter.

Contacteer steeds een arts bij één van de volgende problemen: koorts, toenemende zwelling/roodheid/warmte of pijn, functie-problemen of een lekkende wonde.

Complicaties

Zoals bij elke operatie kunnen er ook complicaties optreden, nl.

Wat mag U verwachten qua herstel/revalidatie?

De totale revalidatie zal zo’n 6 maanden in beslag nemen, gedurende deze periode is het verboden om welke rugbelastende activiteit dan ook (vb vooroverbuigen, heffen van lasten zwaarder dan 10 kg, enz.), uit te voeren.

Tijdens de eerste 4 weken na de operatie gaat de pijn progressief (stilaan) verminderen. U moet er wel rekening mee houden dat gedurende de eerste 3 maanden U nog problemen kan hebben bij het lang zitten.

De eerste 3 maanden dient U een korset te dragen (wordt aangemeten in het ziekenhuis), die stapsgewijs wordt verlicht, zodanig dat U na 12 weken kan functioneren zonder.

In principe dient er geen kinesitherapie te worden gevolgd, indien dit toch nodig wordt geacht, dan kan deze alsnog worden ingesteld na 3 maanden.




Login: